Διαβητική Αμφιβληστροειδοπάθεια: Συμπτώματα, Έλεγχος και Θεραπεία
Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι μία από τις σημαντικότερες επιπλοκές του διαβήτη στα μάτια. Προκαλεί βλάβες στα μικρά αγγεία του αμφιβληστροειδούς και στα αρχικά στάδια μπορεί να εξελίσσεται χωρίς να επηρεάζει αισθητά την όραση.
Αυτός είναι και ο λόγος που ο προληπτικός οφθαλμολογικός έλεγχος έχει τόσο μεγάλη σημασία. Δεν περιμένουμε να εμφανιστεί θόλωση ή απώλεια όρασης για να ελέγξουμε τον αμφιβληστροειδή.
Στον οδηγό αυτό θα δούμε ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν, πότε πρέπει να ξεκινά ο έλεγχος, τι είναι το διαβητικό οίδημα της ωχράς και ποιες θεραπείες χρησιμοποιούνται σήμερα.
Τι είναι η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια;
Ο αμφιβληστροειδής είναι ο φωτοευαίσθητος ιστός στο πίσω μέρος του ματιού. Η χρόνια υπεργλυκαιμία και άλλοι αγγειακοί παράγοντες μπορούν με τον χρόνο να προκαλέσουν αλλοιώσεις στα μικρά αγγεία που τον τροφοδοτούν. [1][2][3]
Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια ταξινομείται συνήθως σε δύο βασικές μορφές:
- μη παραγωγική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, όπου υπάρχουν αλλοιώσεις των αγγείων χωρίς ανάπτυξη νέων παθολογικών αγγείων
- παραγωγική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, όπου αναπτύσσονται νέα εύθραυστα αγγεία που μπορούν να αιμορραγήσουν ή να οδηγήσουν σε σοβαρότερες επιπλοκές
Ξεχωριστή σημασία έχει το διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας. Πρόκειται για συσσώρευση υγρού στην περιοχή της ωχράς που είναι υπεύθυνη για την καθαρή κεντρική όραση. Μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετικά στάδια της αμφιβληστροειδοπάθειας και αποτελεί σημαντική αιτία μείωσης της όρασης. [2][3]
Τι να κρατήσετε: Η αμφιβληστροειδοπάθεια περιγράφει τις αγγειακές αλλοιώσεις του αμφιβληστροειδούς. Το διαβητικό οίδημα της ωχράς είναι διαφορετική αλλά συχνά συνυπάρχουσα επιπλοκή που επηρεάζει κυρίως την κεντρική όραση.
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει;
Στα αρχικά στάδια η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να μην προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Ένας άνθρωπος μπορεί να βλέπει καλά ενώ έχουν ήδη εμφανιστεί αλλοιώσεις στον αμφιβληστροειδή. [2][3]
Όταν η νόσος προχωρήσει μπορεί να εμφανιστούν:
- θολή ή κυμαινόμενη όραση
- δυσκολία στην καθαρή κεντρική όραση
- παραμόρφωση γραμμών ή αντικειμένων
- σκοτεινά σημεία ή «μυγάκια» στο οπτικό πεδίο
- δυσκολία στην όραση σε χαμηλό φωτισμό
- μείωση της όρασης
Η ξαφνική εμφάνιση πολλών νέων «μυγακιών», η αιφνίδια σημαντική μείωση της όρασης ή μια σκιά σαν «κουρτίνα» στο οπτικό πεδίο χρειάζονται άμεση οφθαλμολογική αξιολόγηση.
Τι να κρατήσετε: Η απουσία συμπτωμάτων δεν αποκλείει την αμφιβληστροειδοπάθεια. Ο προγραμματισμένος έλεγχος μπορεί να εντοπίσει βλάβες πριν γίνουν αντιληπτές.
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο;
Ο κίνδυνος αυξάνεται όσο μεγαλώνει η διάρκεια του διαβήτη. Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης η μακροχρόνια έκθεση σε υψηλές τιμές γλυκόζης. Η καλή γλυκαιμική ρύθμιση μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης και εξέλιξης της αμφιβληστροειδοπάθειας. [1][2][3]
Για αυτό η HbA1c και ο διαβήτης αποτελούν σημαντικό μέρος της συνολικής εικόνας. Η HbA1c όμως δεν είναι ο μόνος παράγοντας.
Η αρτηριακή πίεση έχει επίσης σημασία. Η αντιμετώπιση της υπέρτασης στον διαβήτη αποτελεί μέρος της πρόληψης μικροαγγειακών και καρδιαγγειακών επιπλοκών. [1][2]
Παράλληλα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η δυσλιπιδαιμία, η νεφρική νόσος και η εγκυμοσύνη. Η παρουσία διαβητικής νεφροπάθειας μπορεί να αποτελεί ένδειξη ευρύτερης μικροαγγειακής επιβάρυνσης και χρειάζεται συνολική αξιολόγηση.
Τι να κρατήσετε: Δεν προστατεύουμε τα μάτια μόνο με μια οφθαλμολογική εξέταση. Η μακροχρόνια ρύθμιση της γλυκόζης και της αρτηριακής πίεσης είναι μέρος της προστασίας της όρασης.
Πότε πρέπει να γίνεται οφθαλμολογικός έλεγχος;
Το πότε ξεκινά ο έλεγχος εξαρτάται από τον τύπο του διαβήτη. [1][3]
Στον διαβήτη τύπου 2, η πρώτη ολοκληρωμένη οφθαλμολογική εξέταση πρέπει να γίνεται από τη διάγνωση επειδή ο διαβήτης μπορεί να προϋπάρχει για χρόνια πριν εντοπιστεί.
Στους ενήλικες με διαβήτη τύπου 1, ο αρχικός έλεγχος γίνεται συνήθως περίπου πέντε χρόνια μετά την έναρξη του διαβήτη. Για παιδιά και εφήβους ισχύουν ειδικότερες παιδιατρικές συστάσεις.
Αν ο αρχικός έλεγχος δεν δείχνει αμφιβληστροειδοπάθεια, οι ελληνικές οδηγίες της ΕΔΕ συστήνουν αρχικά ετήσιο επανέλεγχο. Αν δύο έως τρεις συνεχόμενες ετήσιες εξετάσεις παραμένουν χωρίς ευρήματα, το διάστημα μπορεί να αυξηθεί σε δύο έως τρία χρόνια. Αν υπάρχουν ήδη αλλοιώσεις αμφιβληστροειδοπάθειας, η ΕΔΕ συστήνει έλεγχο περίπου ανά έξι μήνες ή συχνότερα ανάλογα με τη βαρύτητα. [1]
Αν σχεδιάζεται εγκυμοσύνη σε γυναίκα με προϋπάρχοντα διαβήτη τύπου 1 ή τύπου 2, ο οφθαλμολογικός έλεγχος πρέπει να οργανώνεται πριν από την εγκυμοσύνη και ξανά στο πρώτο τρίμηνο. Η ΕΔΕ συστήνει παρακολούθηση σε κάθε τρίμηνο και στη συνέχεια για ένα έτος μετά τον τοκετό. Η ακριβής συχνότητα μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να προσαρμοστεί από τον οφθαλμίατρο ανάλογα με τα ευρήματα. [1][3]
Ο διαβήτης κύησης από μόνος του δεν σημαίνει ότι υπάρχει ο ίδιος κίνδυνος διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας με τον προϋπάρχοντα διαβήτη.
Για το συνολικό πλάνο παρακολούθησης δείτε επίσης τους οδηγούς μας για διαβήτη τύπου 1 και διαβήτη τύπου 2.
Πρακτική συμβουλή: Μην χρησιμοποιείτε την καλή όραση ως κριτήριο για να αναβάλετε τον έλεγχο. Το κατάλληλο διάστημα καθορίζεται από τον τύπο του διαβήτη και τα προηγούμενα ευρήματα.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η αξιολόγηση γίνεται από οφθαλμίατρο και μπορεί να περιλαμβάνει μέτρηση της οπτικής οξύτητας, εξέταση του βυθού μετά από διαστολή της κόρης και απεικόνιση του αμφιβληστροειδούς. [1][3]
Η φωτογράφιση του αμφιβληστροειδούς μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συστηματικό έλεγχο και τεκμηρίωση των αλλοιώσεων. Σε οργανωμένα προγράμματα μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται επικυρωμένα συστήματα ψηφιακής ανάλυσης ή τεχνητής νοημοσύνης. Παθολογικά ευρήματα χρειάζονται κατάλληλη οφθαλμολογική παραπομπή. [3]
Η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) δίνει λεπτομερείς τομές του αμφιβληστροειδούς και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την εκτίμηση του διαβητικού οιδήματος της ωχράς.
Η φλουοροαγγειογραφία ή άλλες εξειδικευμένες εξετάσεις μπορεί να ζητηθούν όταν χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες για τα αγγεία ή για τον σχεδιασμό θεραπείας. Δεν είναι απαραίτητες σε κάθε επίσκεψη.
Τι να κρατήσετε: Δεν υπάρχει μία εξέταση που να χρειάζονται όλοι σε κάθε έλεγχο. Ο οφθαλμίατρος επιλέγει την απεικόνιση με βάση τα ευρήματα και το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί.
Πώς αντιμετωπίζεται η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια;
Η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο της αμφιβληστροειδοπάθειας, την παρουσία οιδήματος της ωχράς και το αν απειλείται η όραση. [1][2][3]
Στα πρώιμα στάδια μπορεί να μη χρειάζεται άμεση οφθαλμολογική θεραπεία. Χρειάζεται όμως σωστή παρακολούθηση και συνολική διαχείριση του διαβήτη, της αρτηριακής πίεσης και άλλων αγγειακών παραγόντων.
Αν υπάρχει παραγωγική αμφιβληστροειδοπάθεια
Η παναμφιβληστροειδική φωτοπηξία με laser παραμένει βασική θεραπεία για την παραγωγική αμφιβληστροειδοπάθεια. Στόχος της είναι να μειώσει τον κίνδυνο σοβαρής απώλειας όρασης. [2][3]
Οι ενδοϋαλοειδικές ενέσεις με anti-VEGF μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν σε επιλεγμένους ασθενείς με παραγωγική νόσο. Η επιλογή εξαρτάται από τα ευρήματα, τη δυνατότητα τακτικής παρακολούθησης και το συνολικό θεραπευτικό πλάνο. [2][3]
Αν υπάρχει διαβητικό οίδημα της ωχράς
Για το οίδημα της ωχράς που αφορά το κέντρο και μειώνει την οπτική οξύτητα, τα anti-VEGF αποτελούν θεραπεία πρώτης γραμμής για τους περισσότερους ασθενείς. [2][3]
Laser ή ενδοϋαλοειδή κορτικοστεροειδή μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις όταν το προφίλ της νόσου ή η ανταπόκριση στη θεραπεία το δικαιολογούν.
Πότε χρειάζεται υαλοειδεκτομή;
Η υαλοειδεκτομή είναι χειρουργική επέμβαση που χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες προχωρημένες επιπλοκές. Παραδείγματα είναι μια αιμορραγία στο υαλοειδές που δεν καθαρίζει ή μια ελκτική αποκόλληση αμφιβληστροειδούς που απειλεί την ωχρά. [2]
Άρα η παρουσία παραγωγικής αμφιβληστροειδοπάθειας ή οιδήματος της ωχράς δεν σημαίνει αυτόματα ότι χρειάζεται άμεσο χειρουργείο.
Τι να κρατήσετε: Η σύγχρονη θεραπεία δεν είναι μία για όλους. Laser, anti-VEGF και χειρουργείο έχουν διαφορετικούς ρόλους και επιλέγονται ανάλογα με το τι συμβαίνει στον αμφιβληστροειδή.
Μπορεί η γρήγορη πτώση της HbA1c να επηρεάσει την αμφιβληστροειδοπάθεια;
Σε ορισμένα άτομα με ήδη υπάρχουσα αμφιβληστροειδοπάθεια, μια μεγάλη και γρήγορη μείωση της HbA1c μπορεί να συνδεθεί με πρώιμη επιδείνωση της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας. Ο όρος περιγράφει επιδείνωση που εμφανίζεται νωρίς μετά από ταχεία βελτίωση της γλυκαιμίας και δεν σημαίνει ότι η καλύτερη μακροχρόνια ρύθμιση είναι επιβλαβής για τα μάτια. [2][3]
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να διατηρείται σκόπιμα υψηλή η γλυκόζη και δεν αποτελεί λόγο να αποφεύγεται μια αποτελεσματική θεραπεία του διαβήτη.
Σημαίνει ότι όταν αναμένεται μεγάλη και γρήγορη μείωση της HbA1c, ιδιαίτερα σε άνθρωπο με γνωστή αμφιβληστροειδοπάθεια, έχει αξία να είναι γνωστή η κατάσταση του αμφιβληστροειδούς και να συντονιστεί η παρακολούθηση ανάμεσα στον διαβητολόγο και τον οφθαλμίατρο. [2][3]
Χρήσιμο να γνωρίζετε: Ο στόχος είναι καλύτερη γλυκαιμική ρύθμιση με ασφαλή παρακολούθηση. Η ύπαρξη αμφιβληστροειδοπάθειας αλλάζει το πώς οργανώνουμε τον έλεγχο, όχι το αν αξίζει να θεραπεύσουμε σωστά τον διαβήτη.
Τι μπορείτε να κάνετε για να προστατεύσετε την όραση σας;
Η πρόληψη σοβαρής απώλειας όρασης βασίζεται σε δύο πράγματα που πρέπει να λειτουργούν μαζί: σωστή διαχείριση του διαβήτη και έγκαιρη οφθαλμολογική παρακολούθηση. [1][3]
Στην πράξη:
- κρατήστε τα προγραμματισμένα ραντεβού με τον οφθαλμίατρο ακόμη και όταν βλέπετε καλά
- συζητήστε με τον διαβητολόγο τους στόχους γλυκόζης και HbA1c που είναι κατάλληλοι για εσάς
- ελέγχετε και αντιμετωπίζετε την αρτηριακή πίεση
- συζητήστε τη δυσλιπιδαιμία και τη νεφρική λειτουργία ως μέρος της συνολικής αγγειακής φροντίδας
- μην αλλάζετε μόνοι σας φάρμακα ή δόσεις για να επιτύχετε ταχύτερη πτώση της γλυκόζης
- ενημερώστε εγκαίρως τον διαβητολόγο και τον οφθαλμίατρο αν σχεδιάζεται εγκυμοσύνη
- μην περιμένετε το επόμενο προγραμματισμένο ραντεβού αν εμφανιστεί ξαφνική αλλαγή στην όραση
Ο διαβητολόγος είναι ο κατάλληλος επαγγελματίας για τη συνολική διαχείριση του διαβήτη και των παραγόντων κινδύνου. Ο οφθαλμίατρος είναι εκείνος που αξιολογεί τις αλλοιώσεις του αμφιβληστροειδούς και αποφασίζει αν χρειάζεται ειδική θεραπεία στο μάτι.
Πρακτική συμβουλή: Κρατήστε σε ένα σημείο την ημερομηνία του τελευταίου οφθαλμολογικού ελέγχου. Είναι εύκολο μια εξέταση που γίνεται χωρίς συμπτώματα να αναβάλλεται ξανά και ξανά.
Πότε χρειάζεται άμεση οφθαλμολογική εκτίμηση;
Μην περιμένετε το επόμενο τακτικό ραντεβού αν εμφανιστούν ξαφνικά:
- σημαντική απώλεια ή απότομη μείωση της όρασης
- πολλά νέα σκοτεινά στίγματα ή «μυγάκια»
- θολούρα που εμφανίζεται απότομα σαν πέπλο
- λάμψεις ή μια σκιά σαν «κουρτίνα» στο οπτικό πεδίο
Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με αιμορραγία στο υαλοειδές, αποκόλληση αμφιβληστροειδούς ή άλλη επείγουσα οφθαλμολογική κατάσταση και χρειάζονται άμεση αξιολόγηση. [4]
Πότε είναι επείγον: Η ξαφνική απώλεια όρασης ή μια νέα «κουρτίνα» στο οπτικό πεδίο δεν περιμένουν το επόμενο προγραμματισμένο check-up.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί να υπάρχει διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια χωρίς συμπτώματα;
Ναι. Τα αρχικά στάδια μπορεί να μην επηρεάζουν καθόλου την όραση. Για αυτό ο προγραμματισμένος έλεγχος είναι απαραίτητος ακόμη και όταν βλέπετε καλά.
Κάθε πότε πρέπει να εξετάζονται τα μάτια;
Το διάστημα εξαρτάται από τον τύπο του διαβήτη και τα ευρήματα του προηγούμενου ελέγχου. Σε ορισμένα άτομα χωρίς αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να είναι ένα έως δύο χρόνια. Αν υπάρχουν αλλοιώσεις, ο έλεγχος γίνεται συχνότερα.
Είναι το διαβητικό οίδημα της ωχράς το ίδιο με την αμφιβληστροειδοπάθεια;
Όχι. Το οίδημα της ωχράς είναι συσσώρευση υγρού στην περιοχή της κεντρικής όρασης και μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετικά στάδια της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας.
Μπορεί να αντιμετωπιστεί;
Ναι. Η έγκαιρη παρακολούθηση και οι σύγχρονες θεραπείες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρής απώλειας όρασης. Σε ορισμένες περιπτώσεις η θεραπεία μπορεί επίσης να βελτιώσει την όραση.
Χρειάζονται όλοι laser ή χειρουργείο;
Όχι. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το στάδιο και το αν υπάρχει οίδημα της ωχράς ή άλλη επιπλοκή. Μερικοί άνθρωποι χρειάζονται μόνο στενότερη παρακολούθηση ενώ άλλοι μπορεί να χρειαστούν ενέσεις, laser ή χειρουργική θεραπεία.
Αν η HbA1c πέσει γρήγορα πρέπει να σταματήσω τη θεραπεία;
Όχι. Μην αλλάξετε θεραπεία μόνοι σας. Αν υπάρχει γνωστή αμφιβληστροειδοπάθεια και αναμένεται μεγάλη βελτίωση της γλυκόζης, συζητήστε με τον διαβητολόγο και τον οφθαλμίατρο πώς πρέπει να οργανωθεί η παρακολούθηση.
Συμπέρασμα
Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να εξελίσσεται για μεγάλο διάστημα χωρίς συμπτώματα. Για αυτό η καλύτερη στρατηγική δεν είναι να περιμένουμε να αλλάξει η όραση αλλά να εντοπίζουμε έγκαιρα τις αλλοιώσεις.
Η σωστή ρύθμιση του διαβήτη και της αρτηριακής πίεσης μειώνει τον κίνδυνο ενώ ο προγραμματισμένος οφθαλμολογικός έλεγχος δείχνει αν χρειάζεται στενότερη παρακολούθηση ή ειδική θεραπεία.
Αν υπάρχει ήδη αμφιβληστροειδοπάθεια, ο διαβητολόγος και ο οφθαλμίατρος έχουν διαφορετικούς αλλά συμπληρωματικούς ρόλους. Ο ένας φροντίζει τη συνολική μεταβολική και αγγειακή διαχείριση. Ο άλλος παρακολουθεί τις αλλοιώσεις του αμφιβληστροειδούς και αποφασίζει πότε χρειάζεται ειδική οφθαλμολογική θεραπεία.
Βιβλιογραφία και πηγές
- Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία. Κατευθυντήριες Οδηγίες ΕΔΕ – HDA Guidelines 2026. Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία
- National Institute for Health and Care Excellence. Diabetic retinopathy: management and monitoring. NICE guideline NG242. 2024. NICE
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 12. Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care: Standards of Care in Diabetes – 2026. Diabetes Care. 2026. Diabetes Care
- Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. Posterior vitreous detachment: when to get urgent help. Last reviewed January 2026. Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust
HEALTHLINE.GR ΣΤΟ GOOGLE
Κάντε το HealthLine.gr προτιμώμενη πηγή στο Google
Αν βρίσκετε χρήσιμη την τεκμηριωμένη ενημέρωση του HealthLine.gr, μπορείτε να επιλέξετε τη Φιρούζα Κουρτίδου ως προτιμώμενη πηγή στο Google.
Θα ανοίξει η διαχείριση προτιμώμενων πηγών στο Google, όπου μπορείτε να επιβεβαιώσετε την επιλογή σας.
Η ΥΓΕΙΑ ΣΕ ΒΙΝΤΕΟ
Η υγεία, απλά και κατανοητά.
Σύντομα και πρακτικά βίντεο για τη διαχείριση του διαβήτη και την καθημερινή υγεία.
ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ
Διαβήτης και Ακοή: Πρώτα Σημάδια και Πότε Χρειάζεται Ακοόγραμμα
Δείτε το βίντεο →
Σάκχαρο Μετά το Φαγητό: Είναι Επικίνδυνη Κάθε Άνοδος;
Δείτε το βίντεο →
Διαβήτης Τύπου 2: 3 Μεγάλες Αλλαγές στις Νέες Οδηγίες ADA & EASD
Δείτε το βίντεο →
